پازل زیبای اندیشه دینی

زبان قرآن روشن‌گر حقایق عالم و آدم است و هرچه زبان، زنده‌تر و استعاری‌تر باشد، روشن‌گری آن بیشتر است از آن جهت که الفاظ آن محدود به معانی جزئی نیست، بلکه نظر به حقایق عالم دارد.

زبان قرآن، از همان مبدئی است که فطرت انسان از آن مبدأ ایجاد شده؛ هر کس به فطرت نزدیک‌تر باشد زبان قرآن را بهتر می‌فهمد. زیرا فطرت انسان‌ها بر توحید شکل گرفته و زبان قرآن چیزی جز ظهورات انوار وحدانی حضرت حق نیست و معنای اهل تقوا بودن برای همسخنی انسان با قرآن در همین نکته نهفته است که اهل تقوا به فطرت خود که بر توحید شکل گرفته نزدیک‌اند و قرآن نیز نور انوار وحدانی و توحیدی حضرت حق است.

با نگاه قرآنی به عالَم و آدم، عالم وآدم درست دیده می‌شوند و آن نگاه تحقق و دوام می‌یابد. زیرا نگاه باطل، نگاه به سراب‌هایی است که آب پنداشته شده و چیزی نمی‌گذرد که سراب‌بودن آن آشکار می‌شود، ولی در نگاه قرآنی به عالم همواره انسان با حقیقتی که با آن به‌سر می‌برد مأنوس است و هرگز احساس تنهایی نمی‌کند.

در جزمیتِ نگاه تجربی که واقعیت را مساوی محسوسات می‌داند و تنها حسّ و عقلِ مبتنی بر داده‌های حسی را وسیله‌ی رسیدن به واقعیت می‌داند، حقایق عالم، جایگاه واقعی و معرفت‌بخشیِ‌شان را از دست می‌دهند و تنها جنبه‌ی سوبژکتیو پیدا می‌کنند و قرآن درست برعکسِ نگاهِ جزمیت‌گرایِ علم تجربی، متذکرِ وجود حقایق است و عقلی را مخاطب قرار می‌دهد که توانایی درک آن حقایق را در عالم دارد؛ همان‌طور که آثار هنریِ اصیل تنها امورِ سوبژکتیو نیستند، بلکه حقایقی را در مقابل بیننده‌ی خود قرار می‌دهند که آن حقایق، والاتر از واقعیاتی است که علوم تجربی به آن توجه دارد و انسان را در ساحتی دیگر، ماورای اطلاعاتِ علوم تجربی حاضر می‌کند.

?#زبان_قرآن
?#استاد_طاهرزاده

تدبر در قرآن، زمینه‌ است تا قرآن بتواند با ما سخن بگوید و مشخص کند خداوند ما را به کجا حوالت می‌دهد. به جان گشوده‌ی خودمان که عین ربط به حضرت حق است و یا به حضورِ بی‌کرانه‌ی خودش که در کتاب خود به سراغ ما آمده، تا متذکرمان باشد که در آغوش او هستیم ولی از او غفلت کرده‌ایم.

وقتی توانستیم به قرآن و سخن نورانی خداوند که همواره در تجلی است نظر کنیم، هر لحظه با سخنی که مناسب حال امروز ما و مناسب روزگاری است که در آن زندگی می‌کنیم، روبه‌رو خواهیم بود، همچنان که تجلی وجودیِ مرتبه‌ی صد، نود و نهمین فعلیت را که قوه‌ی تجلی صدمین است، تبدیل به صدمین فعلیت می‌کند و آن غیر از تجلی وجودی مرتبه‌ی نود و نهمین است که مرتبه‌ی نود و هشتم را به فعلیت نود و نهمین تبدیل می‌کند. از این جهت هر تجلی، تاریخ خود را دارد و قرآن در دوران‌های مختلف با ما حرف‌های متفاوتی به میان می‌آورد و این رازِ متشابه‌بودن آیات قرآن است و وسعتی که آن آیات دارند جهت ورود ما به باطن ملکیِ‌شان و نجات از روزمرّگی که بعضاً با عادت به خواندن قرآن پیش می‌آید.

زبان محدود و کم ظرفیت، زبانی است که در آن استعاره و الفاظِ متشابه وجود ندارد و برعکس، خاصیت زبان غنی و زبان استعاری - و نه زبان روزمرّه- ‌این است که معنای آن را نمی‌توان در فهم‌های عادی محدود کرد و آن را تمام شده دانست، هر بار که آن را می‌خوانیم معانی تازه‌ای در می‌یابیم و پا به پای آمادگی ما خود را برای ورود در عالمی برتر در مقابل ما می‌گشاید و اشارات آن به عالَمی از معانی نظر دارد که چندین معنا را در مقابل انسان باز می‌کند.

?#زبان_قرآن
?#استاد_طاهرزاده

خداوند به نور اسم ناطقِ خود با رسولان سخن می‌گوید و رسولان، سخن خدا و گفتِ الهی را آشکار می‌کنند؛ گفتی که سخن حقیقت است و در واقع عیان گشتن حقیقت هستی است در کلمات. مثل ظهور «حیات» در یک گُل به آن صورت که شاخه‌ها و برگ‌ها و کاسبرگ‌ها و گلبرگ‌ها همه آینه‌ای هستند تا «حیات» به ظهور آید

وقتی با قلبی که تمایلش به سوی حقیقت نیست به قرآن رجوع کنیم، جان خود را با گشودگی کامل در معرض سخن خدا قرار نداد‌ه‌ایم تا پیام خدا را از زبان خدا بشنویم و قرآن بتواند خود را به ما نشان دهد. آری «أَمَّا الَّذِينَ فِي قُلُوبِهِمْ زَيْغٌ فَيَتَّبِعُونَ مَا تَشَابَهَ مِنْهُ ابْتِغَاءَ الْفِتْنَةِ وَابْتِغَاءَ تَأْوِيلِهِ». آن‌هایی که در قلب‌هایشان انحراف هست و به سوی حقیقت گشوده نشده‌اند، به آنچه در کلام خدا به صورت متشابه و چند بُعدی است، روی می‌کنند برای دنبال‌کردن فتنه و برای آن‌که آن سخنان را تأویل کنند، ولی تأویلی ناروا، نه آن نوع تأویلی که خدا و راسخون در علم به عهده دارند و ظاهر سخنان را تا باطن آن گسترده می‌کنند.

کلام الهی در الفاظِ کتاب مقدسِ قرآن، چیزی را خلق نمی‌کند ولی کمک می‌کند تا آن‌چه را که هست درست بنمایاند تا ما با وَهم خود با عالم خارج برخورد نکرده باشیم و در اثر آن وَهم همچنان جداییِ ما با عالم و آدم باقی باشد.

وقتی خداوند می‌فرماید: «ذلِكَ الْكِتابُ لا رَيْبَ فيهِ هُدىً لِلْمُتَّقين» (بقره/ 2) می‌خواهد این نکته را برساند که انسان‌ها با آن نوع زندگانی که همراه با تقوا باشد می‌توانند مخاطب خداوند گردند. یعنی انسان‌های با تقوا می‌یابند که خداوند در قرآن با آن‌ها حرف دارد، از آن جهت که تقوا حالتی است که انسان در آن حالت مواظب است خود را از توهّمات آزاد کند زیرا به حکم آیه‌ای که می‌فرماید: «وَ لِلَّهِ مُلْكُ السَّماواتِ وَ الْأَرْض»(مائده/17) همه‌ی عالم ملک خداوند است و نزد خداوند می‌باشند و خداوندی که همه‌ی عالم نزد اوست، با قرآن به سوی ما می‌آید خدایی‏ که همه‌ی عالم را پر کرده و ما با گشوده‌شدن نسبت به کلام او، وجود او را که همه‌ی عالم را پر کرده است، می‌یابیم.

مراقبت نسبت به جنبه‌ی نوریِ پیامی که به سوی بشر آمده است، ما را به سوی صاحب پیام جلو می‌برد، تا به نقطه‌ای که شروع شده‌ایم برگردیم و در سنت «إِنَّا لِلَّهِ وَ إِنَّا إِلَيْهِ راجِعُون‏» نقش خود را ایفا کنیم و در نتیجه آنچه هستیم را در کلّ جهان، چه در این جهان و چه در جهان بعدی، بیابیم.

#زبان_قرآن

استاد طاهرزاده

متشابهات، در زبانی ظهور دارند که به حقایق اشاره دارد و ما را با بی‌کرانگیِ مفاهیم مواجه می‌سازند. زیرا آن زبان «عالَم امر» را در مقابل انسان می‌گشاید که باطن «عالَم خلق» است و به جهت وسعتی که آن عالم دارد انسان به سعه‌ی صدر خاصی می‌رسد، زیرا انسان در آن حالت خود را وسیع‌تر از محدوده‌ای که در عالم خلق حاضر است، احساس می‌کند.

زبان قرآن، زبان به ظهور آوردنِ ذات بشر است، بر عکس زبان روزمره که ذات انسان را به حجاب می‌برد و ذات بشر امری است وجودی، آن هم وجودی به جامعیت همه‌ی اسماء الهی به حکم خلیفة الله بودن او؛ پس با نظر به وجه وجودی خود و استقرار در وجود، با ابعاد متعالی قرآن که همان مظهر اسماء الهی است، رابطه برقرار می‌کنیم.

قرآن، حقیقتِ موجودات و آدمی را منکشف می‌سازد، زیرا کلام خالقِ موجودات و آدمی است. کافی است در مقابل آن گشوده بود تا در عالم به معنای واقعیِ آن حاضر شویم و معنای بودن هر موجودی را بفهمیم.

قرآن، راز است. وقتی از راز بودن قرآن غفلت کنیم به اشارات آن توجه نخواهیم کرد و در عبارات می‌مانیم. قرآن از آن جهت راز است که به وجه جلالیِ حضرت ربّ العالمین اشاره دارد و از این جهت راهی است گشوده، ولی به سوی جلال حق، به طوری که انسان احساس می‌کند
در مقابلِ او حقایقی ناشناخته به ظهور می‌آیند.

قرآن همواره به سوی آن کشفی اشاره دارد که رسول خدا نسبت به حضور حق در عالم پیدا کرده‌اند و این است معنای کشف تامّ محمّدی(ص). کشفی که آن حضرت با باطنی‌ترین ابعاد عالم رابطه پیدا کردند.

گوش‌دادن به قرآن یعنی بگذاریم کلام الهی سخن خود را با ما در میان بگذارد. برای شنیدن سخنان اصیل باید گوش را از شنیدن سخنان روزمره باز داشت. باید روح خود را در برابر اشارات آن گشوده نمائیم و پذیرای انوار آن باشیم.

#زبان_قرآن

در زبان قدسی،‌ «وجود» به سخن می‌آید؛ آن کلمات جایگاه ظهور حقایق‌اند همچنان‌که خداوند در تکوین با مخلوقات به ظهور آمده‌است. از این جهت می‌توان گفت انسان از طریق همدلی با قرآن به بنیاد هرچیزی نظر می‌کند، زیرا با وجودِ واقعیات نظر می‌کند، همان‌طور که در سیر عبودی خود به واقعی‌ترین واقعیات که اساس همه‌ی مخلوقات است یعنی خداوند، رجوع می‌کنیم و آن تعلقِ وجودیِ ما می‌باشد به مقام الوهیّت حضرت حق، و از طرف دیگر به خودمان نزدیک می‌شویم که عین ربط به حضرت حق هستیم.

آن‌هایی که وجود را نفهمیده‌اند و گرفتار کثرتِ ماهیات هستند، قادر به شنیدن کلام الهی نیستند و نمی‌توانند با شنیدن کلام الهی خود را در حضور حضرت حق بیابند. با رجوع به قرآن، به عنوان کلام الهی و با نوعی گوش‌‌سپردن به آن عملاً جان ما در معرض تجلیّات «وجود» قرار می‌گیرد که نوعی حضورِ جامع است در هستی.

- قرآن عطایی است از طرف خداوند و ما تنها می‌توانیم خود را در مقابل آن، مفتوح قرار دهیم. این آن چیزی است که به عهده‌ی ماست و حقیقتاً متدینین خواسته یا ناخواسته در معرض انوار آن عطای الهی قرار می‌گیرند و افقی از ظهور حقیقت را در مقابل خود می‌یابند.

#زبان_قرآن