پازل زیبای اندیشه دینی

در روايت از امام صادق(ع) داريم؛ روزه هوس را مي كُشد «فَالصَّوْمُ يُميتُ هَوَي النَّفْس»

يكي از امتيازات مؤمنين وارسته اين است كه اصلاً گرفتار ميل هاي پست نيستند، و روزه چنين هنري را دارد كه دردسر هوسراني را از سر ما بر مي دارد. بعـــد ادامــة روايت ايـن اســت: «وَ شَهْوةَ الطَّبْعِ» روزه؛ شهوت و ميل هاي سركش و افراطيِ طبع و طبيعت و بُعد حيواني شما را مي كُشــد.
«وَ فيهِ حَياةُ القَلْبِ» و در روزه حيات قلب هست. مگر همة ما نمي خواهيم قلبمان بيدار شود و درك و فهممان اوج بگيرد؟

با روزه درك و فهم عوض مي شود، آن چيزهايي را كه مفيد نبود و دنبالش بوديم ـ با بيداري قلب ـ ديگر نمي خواهيم، و آن چيزهايي را كه مفيد بود و ميلي به آنها نداشتيم، اهميتش در قلبمان روشن مي شود و مطلوبمان مي گردد. اين جاست كه ابزار هدايت را دوست خواهيم داشت نه عوامل ضلالت را. اين جاست كه وجود عالَم غيب و ملائكه و قيامت را به نحوي و تا حدي احساس مي كنيم. چون وقتي قلب زنده شد، ادراك حقايق عاليه برايش ميسّر مي شود، ادراك بيشتر آن حقايق، بستگي به شدت حيات قلب دارد.
«وَ طَهَارَةُ الجَوارِحِ» روزه؛ موجب طهارت اعضاء و جوارح مي شود، اعضاي بدن شما از كارهاي زشت باز مي ماند. قلب روزه دار آنچنان اعضايش را در كنترل دارد كه آن اعضاء به اعمال ناپاك نمي افتند، دل انسان بر اعضايش حاكم مي شود، نه هوس انسان. ديگر چشم، آن چشمي نيست كه با قصد گناه، نظر كند و يا به چيزي كه توجهِ به آن گناه است، نظر بيفكند.
«وَ عِمارةُ الظّاهِرِ وَ الْبَاطِنِ» روزه؛ هم ظاهر را از سنگيني و بد قواره بودن در مي آورد، و هم باطن را از ميل هاي ظلماني آزاد و نوراني مي كند، هم باطن متعادل مي شود و هم ظاهر تابع باطن مي گردد.
«وَ زِيادَةُ التَّضَرُّعِ» روزه؛ زاري و تضرّع در پيشگاه پروردگار را مي افزايد، قلب آدم از قساوت در مي آيد و ميل به نيايشِ با حق در آن پيدا مي شود. چون اصل جان ما ملكوتي است و از نيستان عالَم غيب بريده شده است، «ثُمَّ رَدَدْناهُ اَسْفَلَ سافِلين»

و بنا به مصلحتي به عالَم ماده و عالَم بدن، هبوط كرده، ولي اين جايي نيست، حالا با روزه داري، كمي از اين منزل دروغينِ خود فاصله مي گيرد، تازه ياد منزل حقيقي و عالَم قربِ با حق مي افتد، و ناله و تضرع سر مي دهد تا برگشت به آن عالَم را براي خود ممكن كند و راهي به سوي آن عالم باز نمايد و ثابت كند هنوز دلش در هواي آن نِيِسْتان عالم قرب است.

در حديث قدسي داريم:
«الصَّوْمُ لي وَ اَنَا اُجْزي بِه»
مي فرمايد: روزه از آن من است و خودم هم جزايش هستم. چون در هيچ عبادتي به اين اندازه بنده شبيه خدا نمي شود. انسان از طريق روزه داري، ظهوري از غناي حق مي گردد، همچنان كه خداوند هيچ نيازي به غذا ندارد، روزه دار به نحوي در حدّ خودش شبيه چنين حالتي مي شود.

اگر حديث «اَنَا اَجزي بِه» باشد، يعني خودم جزايش را مي دهم، اين هم مژدة بزرگي است، يعني نتيجة روزه و جزاي روزه دار را به واسطه ها واگذار نمي كنم و به واقع اين هم مقام كمي نيست، چون در هر صورت در اين حالت هم كمالات بسيار متعالي را از خدا دريافت مي كنيد.
شما در روزه، كمي از گرايش به دنيا منصرف مي شويد و در نتيجه يك غناي مختصري نسبت به دنيا در شما پديدار مي شود و لذا به يك اعتبار صفتي از صفات عُلياي خداوند يعني صفت «غني» در قلب شما تجلّي مي كند و نيازتان به دنيا كم مي شود و با خدا مأنوس مي گرديد. يعني اگر روزه دار همت خود را بلند كند و در طلب حق باشد، نور حق در صفت غني در قلبش مي تابد و اين يك نحوه قرب به حق است.
پس اگر از روزه، نور حق خواستيد، همين را به شما مي دهند. خودتان را آماده كنيد و همت خود را بلند كنيد تا از روزه مقام بگيريد، اصلاً طوري شود كه مقامتان تغيير كند.

برشی از کتاب روزه دریچه ای به عالم معنا

شما از روزه چه انتظاري داريد؟ مي خواهيد چه چيزي به دست آوريد؟ مطلوبتان از روزه چيست كه دنبالش مي گرديد؟ اول بايد مطلوب انسان مشخص شود، چون ما از روزه به اندازة مطلوبمان بهره مي گيريم و خداوند به ما بهره مي دهد.
مولوي داستان گاوي را نقل مي كند كه در تمام شهر بغداد گردش كرد و در عين اين كه با آن همه غذاها و خوراكي هاي گوناگون روبه رو مي شد جز پوست خربزه چيزي نمي ديد! چرا؟ چون مطلوب جسم و روح گاو، پوست خربزه است بقيه چيزها ازنظر او چيزي نيست. مولوي مي گويد:
گاو را آري به بغداد ناگهان

بگذرد از اين كَران تا آن كَران

از همه خوب وخوشي ها و مزه

او نبينـد غيـر قِشر خـربزه

بعد نتيجه مي گيرد كه:
طالـب هـر چيـز اي يار رشيـد

جزهمان چيزي كه مي خواهد نديد

عمدة مطلب همين است كه هركس در هر عرصه اي دنبال مطلوب خود است و جز آن را نمي بيند، حالا در عرصه روزه هم اگر مطلوب ما چيز كمي باشد، از آن حقايق برين روزه كه مطلوب اولياي الهي است محروم خواهيم ماند. پس اول بايد روشن شود از ماه رمضان چه انتظاري مي توانيم داشته باشيم، اگر انتظارمان كم باشد بهرة كمي مي گيريم، و اگر همت ما بلند باشد، حقايق عالي نصيب ما مي شود. مثل آن گاو كه از آن همه چيز فقط پوسته خربزه را مي خواست. گندم، هم مغز دارد و هم كاه، بايد مطلوب ما فقط كاه نباشد، اگر مغز را بخواهيم كاه هم نصيبمان مي شود.
از طريق روزه هم مي شود از خداوند دنياي بهتر بخواهيم و هم مي شود مطلوبمان وَجه حق باشــد، يعني «اِبْتِغاءً لِوَجْهِ الله» روزه بگيريم تا خداوند، خودش را به ما بدهد.

برشی از کتاب روزه دریچه ای به عالم معنا

«بهشت»؛ مسير بنده است به سوي خدا، و اين شور و شعفي كه امروز نسبت به بندگي خدا در خود حس مي كنيد اگر پايدارش كنيد فردا در قيامت به صورت بهشت ظهور مي كند و به واقع شما را در خود جاي مي دهد.

بهشت و جهنم هر دو از قلب ظهور مي كند، پس اگر خواستيد ببينيد الآن اگر مُرديد در چه حالي هستيد، يكي از راه هايش اين است كه به قلبتان نظر كنيد و ببينيد در چه حالي است، روي هم رفته حالات قلبي شما، مقام شما را نشان مي دهد، اگر قلب شما جهنمي شد و به تعبير قرآن از درون آن جهنم طلوع و ظهور كرده باشد، غضب، احساس فقر و شهوت بر شما حكومت مي كند، و لذا پرده ها كه عقب رفت خودتان را در جهنم مي بينيد. ولي اگر ديديد آرامش، خوش بيني به بندگان خدا، حلم، حيا و عفت، روحتان را سيراب كرده، راه بهشت به روحتان باز شده است، و اگر چنين باشد تلاش كنيد، كه اين راه بسته نشود.
نمي دانم متوجه شده ايد يا نه كه بيشترين فعاليت شيطان اين است تا فيض و بركت هاي اين ماه را از شما بگيرد، اگر توجهي بفرماييد مي بينيد كه عموماً در اين ماه اختلافات و دسته بندي ها، وقت كشي ها و شب نشيني هاي بي محتوي زياد مي شود، شيطان به كمك ياران خود در اين ماه اختلاف و فتنه درست مي كند، تا توفيق مردم را در استفاده از ماه رمضان بگيرد، يا كم كند. كار شيطان در سلب توفيق از انسان در زمان ها و مكان هاي مقدس، چيز مهمي است.

مثلاً اگر آدم بخواهد در خانه نماز بخواند وسوسه هاي شيطان كمتر است، ولي اگر خواست به مسجد برود وسوسه هاي شيطاني بيشتر مي شود. شيطان وقتي نتوانست ما را از نماز منصرف كند، ما را از نمازِ بهتر، كه همان نماز در مسجد است، محروم مي كند، و باز اگر نتوانست، كاري مي كند كه در مسجد به آن نتيجة نهايي نرسيم.

ماه رمضان هم همين طور است درهاي جهنم بسته است ولي از يك جهت هم شيطان بيكار نيست و دنبال فرصت است. اگر شما شروع كرديد به بدي كردن، و مواظب نبوديد كه او همواره بسته بماند و سهل انگاري كرديد، آن شيطانِ بسته شده، به سوي شما باز مي شودو توفيق بسيار بزرگي را از دست مي دهيد، و در اين صورت خود شما هستيد كه راه وسوسة شيطان را به قلب خودتان باز كرده ايد.

برشی از کتاب روزه دریچه ای به عالم معنا

«ايُّهَا النّاسُ اِنَّ اَبْوابَ الْجِنانِ في هَذا الشَّهْرِ مُفَتَّحَةٌ، فَاسْألُوا رَبَّكُم اَنْ لا يُغَلِّقَها عَلَيْكُم، وَ ابْوابَ النِّيرانِ مُغَلَّقَةٌ، فَاسْألُوا رَبَّكُم اَنْ لا يُفَتِّحَها عَلَيْكُم، وَالشَّياطِينَ مَغْلُولَةٌ فَاسْألُوا رَبَّكُمْ اَنْ لا يُسَلِّطَها عَلَيْكُم».

ملاحظه مي فرماييد كه همة درهاي جهنم بسته است، بكوشيد كه عملاً اين درها را به روي خود باز نكنيد، و تمام درهاي بهشت باز است بكوشيد كه اين درها را بر خود نبنديد، اين راه را به رايگان از كف ندهيد و براي يك سالِ خود ره توشه فراهم كنيد.

براي روشن شدن معناي اين فرمايش پيامبر(ص) كه شياطين را مي بندند شما به حالات خودتان در روزهاي اول ماه مبارك رمضان توجه كنيد. در اين روزها يك حال خاص و يك آمادگي قلبي خاص در خود احساس مي كنيد كه نبايد از اين مطلب ساده بگذريد. اين يك روحانيت قلبي است كه به جهت آن، آمادة بندگي خداوند شده ايد.

اگر به حالات قلبتان دقت كنيد اين يك آماده شدن براي ارتباط با عالم غيب است تا لطف خداوند بر جانتان ريزش كند. حتي ممكن است خودتان ندانيد كه الآن قلبتان در چه حالي است، ولي ملاحظه مي كنيد كه اين روحانيت قلبي را پيامبر(ص) به ما خبر داده اند! هميشه اين حالت را نداريد و اين به يك اعتبار به معني باز شدن درهاي بهشت است
و در اين حال مي بينيد وسوسه شيطان در جانتان فعّال نيست، آرمان هاي معنوي برايتان مطلوب شده است، مگر كار شيطان وسوسه نيست ؟ ملاحظه كنيد الآن وسوسه هاي شيطاني تا حدي كه خودتان آماده باشيد و به دنبال آن نرويد، بر قلبتان حكومت نمي كند، در اين ماه چنين حالتي را بر قلب هر بنده اي حاكم مي كنند و اين لطف خداوند است. سپس پيامبر(ص) مي فرمايند: مواظب باشيد شيطاني را كه پروردگارتان بست، باز نكنيد، و درهاي بهشتي را كه باز كرد نبنديد !
باز به خودتان رجوع كنيد: گاهي ممكن است خداي ناكرده در روزهاي آخر ماه مبارك رمضان حالتي برايتان پيش آيد كه احساس كنيد از دست عبادت اين ماه خسته شده ايد، اين حالت يعني چه ؟ يعني بهشتي كه براي ما باز كردند و از آن طريق حالتِ ميلِ به بندگي در ما ايجاد شد ، با خوب استفاده نكردن از ماه رمضان، آن بهشت را برروي قلب خود بسته ايم!
باز ملاحظه بفرماييد؛ گاهي مواقع نگران فقر خود نيستيد، نگران از اين نيستيد كه نكند از مال دنيا كم به دست آورم و اين گونه اضطراب ها را نداريد اين حالت، معني باز كردن دريچة بهشت به قلب شما است و اگر ديديد اين آرامش رشد كرده، بدانيد نگذاشته ايد دريچة بهشت بسته شود. اگر ديديد بعد از مدتي دوباره حرص به دنيا در شما پديد آمد و دلتان مي خواهد فقط دنبال دنيا بدويد و دنياي بيشتر را مي خواهيد، بدانيد درِ بهشت را به قلبتان بسته ايد.

برشی از کتاب روزه دریچه ای به عالم معنا